Żeby wziąć rozwód nie jest konieczna wcześniejsza separacja. To dwie odrębne instytucje prawa rodzinnego. Separacja wywołuje prawie takie same skutki jak rozwód (np. rozdzielność majątkową), ale osoba w separacji nie może zawrzeć związku małżeńskiego.

Z reguły na separację decydują się osoby, które ze względów religijnych nie chcą brać rozwodu lub też nie mogą otrzymać rozwodu, bo nie są spełnione warunki do jego orzeczenia  - uzyskanie separacji jest łatwiejsze niż rozwód.

Trudno jest mi przewidywać jakie zapadnie orzeczenie sądu – ustawodawca stwierdził, że orzeczenie rozwodu, a także separacji, jest niemożliwie jeśli jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z orzecznictwem sądowym i poglądami nauki prawa za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego można uznać np. orzeczenie rozwodu (separacji) w sytuacji, w której jeden z małżonków z powodu choroby potrzebuje stałej pieczy i pomocy. Sąd może uznać, że właśnie ze względu na chorobę małżonki orzeczenie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, że stan zdrowia może się pogorszyć itp.

Można oczywiście argumentować w sądzie, , że choroba nie wyklucza małżonki z normalnego życia, że nie wpływa na jej sprawność fizyczną, na możliwość podjęcia pracy, wykonywania czynności życia codziennego (pranie, gotowanie, sprzątanie, robienie zakupów), więc małżonka nie wymaga „stałej pieczy i pomocy” i rozwód jest możliwy.

Trzeba zwrócić uwagę, że bardzo istotną kwestią jest odpowiedzialność za rozkład pożycia małżeńskiego. Sąd będzie badał który małżonek ponosi winę za rozpad małżeństwa (jeden czy oboje) i wskaże winnego w wyroku rozwodowy, chyba że obie strony wnoszą o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie. Wina ma wpływ na zakres obowiązków alimentacyjnych byłych małżonków.       

Aby uzyskać rozwód bądź separację, niezbędne jest złożenie pozwu do sądu okręgowego i uzyskanie wyroku. Jedynie jeśli oboje małżonkowie wnioskują o separację, nie składa się pozwu a wniosek - wtedy sprawa jest rozpoznawana w trybie nieprocesowym.
 

1 Rozwód

Zgodnie z art. 56 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.) „Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód” (§ 1).
Przyjmuje się, że o zupełnym rozkładzie pożycia można mówić np. w razie zerwania wszelkich więzów łączących małżonków (duchowych, gospodarczych i fizycznych), ale w pewnych przypadkach przyjąć należy, iż przesłanka zupełności rozkładu jest zrealizowana pomimo zachowania niektórych elementów więzi łączącej małżonków np. utrzymują się elementy więzi o charakterze gospodarczym spowodowanym wspólnym zamieszkiwaniem małżonków.
Ustawodawca przewidział, że rozwód nie jest jednak dopuszczalny jeśli:
- wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków,
- z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
W § 3 art. 56 kro przewidziano, że „Rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego”.
Zatem mimo sprzeciwu małżonki sąd dopuściłby rozwód jeżeli uznałby, że wymagają tego zasady współżycia społecznego. Jednak takie sytuacje zachodzą wyjątkowo. Zgodnie z orzecznictwem odmowa wyrażenia zgody na rozwód jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jeśli wynika wyłącznie z chęci szykany, uczucia zemsty i nienawiści.

2. Separacja

Zgodnie z art. 61[1] § 1 k.r.o.: „Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd orzekł separację".
Zatem w przeciwieństwie do rozwodu wystarcza tutaj „zupełny rozkład pożycia”, nie jest konieczne aby był on „trwały”. Nie przewidziano też, żeby separacja była niedopuszczalna tylko z tego powodu, iż żąda jej małżonek winny rozkładu pożycia. Jest ona dopuszczalna nawet jeśli drugi małżonek jej się sprzeciwia.
Separacja nie jest tak drastycznym środkiem i ustawodawca uznał, że stosowanie tu identycznych przesłanek co przy rozwodzie nie jest celowe. Jednak w pewnych okolicznościach orzeczenie separacji nie będzie możliwe.
W myśl § 2 przywołanego przepisu „Pomimo zupełnego rozkładu pożycia orzeczenie separacji nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niej miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.”
Separacja jest znacznie łatwiejsza do uzyskania od rozwodu. Orzeczenie separacji jest możliwe nawet jeśli drugi małżonek nie wyraża na nią zgody. Ustawodawca wprawdzie przewidział, że nie można orzec separacji, gdy sprzeciwiają się jej względy współżycia społecznego, jednak w tym przypadku ciężar dowodu i wskazania okoliczności uzasadniających odmowę wydania orzeczenia spocząłby na stronie przeciwnej.

3. Obowiązek alimentacyjny  

Trzeba zaznaczyć, że o ile nadmierna ingerencja teściowej w życie rodziny może być  potraktowana jako przesłanka przemawiająca za  orzeczeniem rozwodu (i to z winy żony), ale już z drugiej strony fakt, iż żona jest chora może uniemożliwić orzeczenie rozwodu, a nawet separacji. W obu przypadkach ustawodawca przewidział, że orzeczenie rozwodu (separacji) jest niemożliwie jeśli jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z orzecznictwem sądowym i poglądami nauki prawa za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego można uznać np. orzeczenie separacji w sytuacji, w której jeden z małżonków z powodu choroby potrzebuje stałej pieczy i pomocy. Trudno jest mi ocenić, czy w Państwa przypadku małżonka potrzebuje takiej stałej pomocy.

Orzeczenie o winie za rozpad małżeństwa ma duże znaczenie dla zakresu obowiązku alimentacyjnego byłych małżonków. Jeśli stwierdzony zostanie rozwód z orzeczeniem o winie męża, to będzie on zobowiązany do płacenia alimentów byłej żonie jeśli rozwód spowoduje pogorszenie się jej sytuacji materialnej.

Zgodnie z art. 60 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.
Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.
Obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.


Podstawa prawna: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59)