Intercyza – czyli umowa znosząca wspólność majątkową między małżonkami – nie zmienia zasad dziedziczenia określonych w kodeksie cywilnym. Jeśli chcecie Państwo zmienić te zasady to trzeba sporządzić testament.

W przypadku braku testamentu dochodzi do dziedziczenia ustawowego. Zgodnie z art. 931 kodeksu cywilnego:

„ § 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”.

Zatem w przypadku śmierci Pani męża jego majątek dziedziczony jest przez Panią i jego dzieci, przy czym Pani udział w majątku spadkowym nie może być mniejszy niż 1/4 . Z opisu wynika, że mąż ma dwójkę dzieci. Zatem każdy ze spadkobierców stanie się współwłaścicielem majątku zmarłego w 1/3.

Podobnie będzie w przypadku Pani śmierci. Majątek odziedziczy mąż i Pani córka. Każde z nich będzie współwłaścicielem w ½ pozostawionego przez Panią majątku. Jeśli potem Pani mąż umrze, to jego udział w Pani majątku będzie odziedziczony przez jego dzieci.

 

Jeśli chcecie Państwo zmienić te ustawowe zasady dziedziczenia, to trzeba sporządzić testament. Może Pani np. przewidzieć w testamencie, że jedynym spadkobiercą jest Pani córka. Wówczas po Pani śmierci córka odziedziczy cały Pani majątek. Podobnie mąż może sporządzić własny testament i zapisać w nim swój majątek wyłączenie na rzecz swoich dzieci.

 

Gdyby istniał majątek wspólny małżonków (tzn. gdyby nie było intercyzy), to wówczas wielkość udziałów byłaby inna. Zasady dziedziczenia byłby takie same, ale generalnie udział żyjącego małżonka w majątku były powiększony.  Po ustaniu małżeństwa (na skutek śmierci) współwłasność bezudziałowa małżonków przekształca się we własność z udziałami. Spadkobraniu po zmarłym małżonku podlegałby  jego udział w prawie własności czyli ½. Ten udział byłby dzielony pomiędzy spadkobierców. Zatem po śmierci męża miałaby Pani  50% udziału w dawnym majątku wspólnym z racji wspólności małżeńskiej, a oprócz tego jeszcze dziedziczyłaby Pani razem z dziećmi zmarłego. Dziedziczeniu podlegałby majątek osobisty męża i dodatkowo jeszcze  udział należny zmarłemu w majątku wspólnym małżonków.  

W przedmiotowej sprawie nie ma to jednak znaczenia, bo jak wynika z opisu zawartego w pytaniu zawarto intercyzę i nie ma żadnego majątku wspólnego (majątku dorobkowego) małżonków.

 

Jeśli chodzi o zasady sporządzenia testamentu, to są one określone w kodeksie cywilnym. Najlepiej jest sporządzić testament u notariusza. Koszt sporządzenia testamentu wynosi około 100 zł.

Można też sporządzić testament samemu, ale musi on być w całości spisany odręcznie przez testatora. Nie wystarczy więc tylko żeby się podpisał, ale sam musi (w całości) napisać akt swojej ostatniej woli.

Możliwe jest też sporządzenie testamentu ustnie  – ale w praktyce ta forma jest rzadko wykorzystywana i łatwo jest popełnić jakiś błąd formalny, który spowoduje, iż taki ustny testament będzie nieważny.

Kodeks cywilny przewiduje:  

„Art. 949. § 1. Spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą.

§ 2. Jednakże brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.

Art. 950. Testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego.

Art. 951. § 1. Spadkodawca może sporządzić testament także w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego.

§ 2. Oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole z podaniem daty jego sporządzenia. Protokół odczytuje się spadkodawcy w obecności świadków. Protokół powinien być podpisany przez spadkodawcę, przez osobę, wobec której wola została oświadczona, oraz przez świadków. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, to należy zaznaczyć w protokole ze wskazaniem przyczyny braku podpisu.

§ 3. Osoby głuche lub nieme nie mogą sporządzić testamentu w sposób przewidziany w artykule niniejszym”.

„Należy kultywować szacunek dla sprawiedliwości, a nie dla prawa”.

Henry David Thoreau